Lật mặt dưới một lá tía tô lên rồi đưa sát mũi, bạn sẽ hiểu vì sao nhìn màu xanh từ xa chưa đủ để chọn rau. Các loại rau thơm có dấu hiệu riêng ở gân, mép, cuống và mùi. Ăn Gì Hôm Nay dùng những dấu hiệu dễ kiểm tra ở chợ, sau đó ghép rau với món canh, món trộn và đĩa ăn kèm.
Nhận diện các loại rau thơm qua lá và mùi
| Tên thường gặp | Nhìn và ngửi | Thử dùng với |
|---|---|---|
| Ngò rí hay rau mùi | Lá chia thùy, cuống mảnh, mùi tươi hơi cam chanh | Cháo thịt, súp hoặc bánh mì |
| Ngò gai hay mùi tàu | Lá dài, mép răng cưa, mùi đậm hơn ngò rí | Canh chua, phở, món nước |
| Rau răm | Lá thuôn nhọn, có thể có vệt sẫm, thơm cay | Gỏi gà, cháo vịt |
| Tía tô | Lá rộng và nhăn, mép có răng, có giống tím ở mặt dưới | Canh cà, cháo, món cuốn |
| Kinh giới | Lá thon hơn tía tô, mép có răng, thơm the | Bún, đậu rán, rau ghém |
| Diếp cá | Lá hình tim, có mùi rất rõ khi vò | Bánh xèo và đĩa rau ăn kèm |
| Rau om hay ngò om | Lá nhỏ thuôn, thân mềm, mùi thanh | Canh chua, canh cá |
| Thì là | Lá xẻ sợi mảnh, mùi dễ nhận ra | Canh cá nấu cà chua, chả cá |
Tên gọi thay đổi theo vùng nên khi phân vân, hãy nói món mình sắp nấu. Người bán có thể đưa đúng bó rau dựa trên cách dùng. Ngò rí và ngò gai cùng có nét mùi quen nhưng lá và độ mạnh rất khác. Với tô nước dùng, ngò rí mềm và dễ rắc, ngò gai thái mỏng vẫn cho mùi rõ. Bạn có thể nhìn cách phối rau trong hai kiểu phở Bắc và Nam để biết vì sao cùng món nước lại có đĩa rau khác nhau.
Chọn theo lúc rau gặp nhiệt
Với nồi canh chua, thái rau om và ngò gai rồi để cạnh bát múc. Cho một phần khi vừa tắt bếp và thêm phần còn lại tại bàn để mỗi người tự nếm. Mùi thơm dễ nhận ra lúc rau gặp nước nóng, trong khi đun sôi lâu làm lá mềm và mùi nhạt đi. Thì là thái khúc cũng có thể vào canh cá sát cuối. Nếu thích vị dịu, nêm một ít trước, vì một nồi có cả rau om, ngò gai và thì là dễ lẫn các mùi mạnh.
Trong gỏi gà, rau răm hợp với thịt xé vì vị cay thơm chen vào giữa thịt và hành. Thử khoảng 8 g lá răm (một nắm nhỏ, hoặc khoảng một phần ba chén xếp lỏng) cho 250 g thịt gà chín. Rau thái thô, trộn sau khi phần gà đã ngấm nước trộn để lá ít dập. Nếu hết rau răm, dùng kinh giới cho mùi nhẹ và mát hơn. Gọi đó là một cách phối khác để dễ nếm lại, vì mùi rau răm đặc trưng khó thay y hệt.
Với các món có đĩa rau ghém, đừng mặc định ai cũng thích mùi mạnh như nhau. Đặt diếp cá ở mép đĩa thay vì xắt lẫn vào phần rau chung. Người ăn có thể thử nửa lá với miếng bánh xèo. Kinh giới cũng dễ thử theo cách đó, nhất là khi mâm có bún và đậu rán. Để cuống non nếu thích độ giòn, nhưng ngắt cuống già trước vì chúng kéo theo cả lá khi cắn. Với thì là, băm lá nếu rắc lên chả cá, còn đoạn non có thể thái dài để thả vào canh.
Rửa và chuẩn bị theo cách sẽ ăn
Với rau ăn sống, nhặt bỏ lá dập, rửa dưới vòi nước sạch rồi vẩy ráo hoặc để lên rổ sạch. Đất thường nằm gần gốc và giữa các bẹ, nên tách vừa đủ để nước đi tới những chỗ đó. Đừng đặt rau sạch lại vào rổ đã đựng rau còn dính đất. Khi làm phở cuốn chay, lau bớt nước còn đọng vì lá ướt có thể làm bánh trơn và khó siết. Nếu làm đĩa rau lớn, xếp rau thơm thành cụm nhỏ để người mới ăn lấy thử từng loại.
Muốn bắt đầu với hai bó, chọn ngò rí và một thứ hợp món cá hoặc gà mà nhà ăn nhiều. Xem các món trong sổ tay công thức trước khi mua cả bó. Có món cần rau làm nền, nhưng cũng có món chỉ cần vài cọng cuối cùng. Nhẩm lượng ấy sẽ giúp bạn mua theo món thay vì theo màu đĩa rau.
Hôm nay thử giữ riêng một lá của hai loại rau bạn hay nhầm. Ngửi từng lá sau khi rửa, rồi ăn cùng một miếng thức ăn. Mùi còn lại sau khi nhai thường dễ nhớ hơn tên ghi trên bảng hàng.